"En iyi çözüm, çözümsüzlük!" Zonguldak'ta kangren haline gelen kaçak maden ocakları sorununu bir cümlede özetleyen bu çarpıcı ifade, Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Caner Özdemir’e ait. Bu söz, Zonguldak'ın yıllardır tartışılmasına rağmen çözülemeyen kaçak ocaklar sorununu gözler önüne seriyor.
TMMOB Maden Mühendisleri Odası’nın düzenlediği “Zonguldak’ta Kaçak Ocaklar” konulu panelde konuşan Doç. Dr. Özdemir, bu sorunun ekonomik, sosyal ve politik boyutlarını çarpıcı açıklamalarla değerlendirdi. Peki, bu çözümsüzlüğün perde arkasında ne var?
KAÇAK OCAKLAR: ZONGULDAK’IN “KANIKSANMIŞ” SORUNU
Zonguldak, kömür madenciliğiyle özdeşleşmiş bir şehir. Ancak kaçak ocaklar, bu kentin adeta gizli yüzü haline gelmiş durumda. Doç. Dr. Özdemir, bu durumun yalnızca bir madencilik sorunu olmadığını, Zonguldak'ın ekonomik ve sosyal yapısının bir parçasına dönüştüğünü vurguluyor:
“Kaçak ocaklar, birçok aile için geçim kaynağı. Ancak buralarda çalışan işçiler, ölümcül risklerle karşı karşıya. Akciğer hastalıkları, iş kazaları ve güvencesizlik, bu çalışanların hayatlarını tehdit eden başlıca faktörler. Resmi rakamlara göre kaçak ocaklarda ölenlerin sayısı 5.000’i aşmış durumda. Ancak bu, yalnızca kayıt altına alınanlar; gerçek rakamların çok daha yüksek olduğu düşünülüyor.”
Bu ocaklarda çalışan işçiler, yalnızca ekonomik baskılar altında değil, aynı zamanda sağlık ve güvenlik açısından da büyük tehditlerle yüz yüze. Yine de bu ocaklar, yıllardır bölgenin temel geçim kaynaklarından biri olarak görülmeye devam ediyor.
EKONOMİK BAĞIMLILIK: KAÇAK OCAKLAR YEREL EKONOMİNİN BİR PARÇASI
Kaçak ocaklar, yalnızca bireysel işçileri değil, bölge ekonomisini de doğrudan etkiliyor. Doç. Dr. Özdemir, bu durumu şu çarpıcı örnekle açıklıyor:
"Bir dönem kaçak ocaklara yönelik baskılar artınca, yerel bir salça üreticisi satışlarının yarıya indiğini bildirdi. Bu, kaçak ocakların yalnızca kömür üretimiyle sınırlı olmadığını, aynı zamanda bölgedeki diğer sektörlere de doğrudan etkisi olduğunu gösteriyor. Ocakların kapatılması, işsizliğin artmasına ve yerel ekonomide ciddi bir daralmaya yol açıyor.”
Bu noktada kaçak ocaklar, sadece yasa dışı bir sorun değil; aynı zamanda bölgenin kırılgan ekonomik yapısını ayakta tutan bir sistemin parçası. Bu sistemin bozulması, yerel halk için ekonomik kaosa neden olabilecek bir etki yaratıyor.
ÇÖZÜMSÜZLÜĞÜN PARADOKSU: HERKESİN İŞİNE GELİYOR
Peki, neden bu sorun yıllardır çözülemiyor? Doç. Dr. Özdemir’e göre, bunun nedeni kaçak ocakların varlığının birçok kesim için “kabul edilebilir” hale gelmesi:
“Kaçak ocaklar sayesinde halk iş buluyor, kömür talebi karşılanıyor. Devlet eliyle yapılan üretim maliyetli olduğu için kaçak ocaklar daha cazip hale geliyor. Bu nedenle çözümsüzlük, bu sorunun en iyi çözümü olarak görülüyor.
Sorunun çözülmesi, yalnızca işsizlik değil, siyasi tepkiler ve ekonomik krizler gibi birçok sorunu beraberinde getirebilir.”
Bu açıklamalar, sorunun yalnızca ekonomik değil, aynı zamanda politik bir boyutunun da olduğunu gözler önüne seriyor. Kaçak ocakların kapatılması, kısa vadede hem yerel halk hem de bölgedeki siyasi ve ekonomik aktörler için bir kriz anlamına geliyor.
KAÇAK OCAKLARIN ÇEŞİTLİLİĞİ: ORGANİZE VE GÜVENCESİZ ÇALIŞMA
Kaçak ocakların kendi içinde farklı türlere ayrıldığını belirten Doç. Dr. Özdemir, bu sistemin nasıl organize olduğuna da dikkat çekti:
“Bazı kaçak ocaklar daha organize bir yapıya sahip ve işçilerin bir kısmı sigortalıymış gibi gösteriliyor. Ancak küçük ölçekli ocaklarda tamamen güvencesiz bir sistem hâkim. İşçiler uzun saatler boyunca düşük ücretlerle çalıştırılıyor ve hiçbir güvenlik önlemi alınmıyor.”
Bu farklılıklar, sorunun karmaşıklığını ve çözümün neden bu kadar zor olduğunu bir kez daha gözler önüne seriyor.
ÇÖZÜMSÜZLÜK DÖNGÜSÜ VE GELECEK
Kaçak ocaklar sorunu, yalnızca madencileri değil, tüm Zonguldak’ı etkileyen bir mesele. Sorunun çözülmesi için sosyal, ekonomik ve politik birçok faktörün aynı anda ele alınması gerekiyor. Ancak bu tür kapsamlı bir yaklaşımın kısa vadede mümkün görünmediğini belirten Doç. Dr. Özdemir, sözlerini şu şekilde noktaladı:
SORUNU ÇÖZMEK PEK ÇOK KİŞİYE KURUMUN İŞİNE GELMİYOR
"Zonguldak’ın kaçak ocaklar meselesi, uzun süredir kanıksanmış bir sorun. Bu durum yalnızca maden işçilerini değil, tüm bölgeyi etkiliyor.
Çözülmesi ise pek çok kişi ve kurumun işine gelmediği için çözümsüzlük en iyi çözüm olarak görülüyor.”
SON SÖZ:
TMMOB Maden Mühendisleri Odası’nın düzenlediği bu anlamlı panel, Zonguldak’ın yıllardır süregelen bu sorununa yeniden dikkat çekti. Kaçak ocaklar, bir yandan Zonguldak'ın ekonomik yapısını ayakta tutarken, diğer yandan insan hayatını tehdit eden riskleriyle karanlık bir tablo çiziyor.
Bu çözümsüzlük döngüsünü kırmak için daha fazla araştırma, toplumsal farkındalık ve sürdürülebilir politikaların geliştirilmesi şart. Ancak şu an için, en büyük ironi şudur: Zonguldak’ta kaçak ocaklar konusunda en iyi çözüm, çözümsüzlük olarak görülüyor.