Çalışmanın koordinatörlerinden Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi (BEUN) Mühendislik Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, araştırmanın Türkiye'de farklı üniversitelerden bilim insanlarının oluşturduğu güçlü bir akademik iş birliğinin ürünü olduğunu belirterek şu değerlendirmede bulundu:

"Dünya genelinde en kaliteli bilimsel dergiler grubu olan Q1 grubunda yer alan Sensors dergisinde yayınlanan "Analyzing Fault Reactivation Behavior Using InSAR, Stress Inversion, and Field Observations During the 2025 Sındırgı Earthquake Sequence, Simav Fault Zone, Western Türkiye (2025 Sındırgı Deprem Dizisi Sırasında InSAR, Gerilim Ters Çevirme ve Saha Gözlemleri Kullanılarak Fayın Yeniden Etkinleşme Davranışının Analizi, Simav Fayı Bölgesi, Batı Türkiye)" başlığıyla yayınlanan bu çalışma yalnızca bir deprem analizinden ibaret değildir. Uydu radar verileri, gerilme analizleri, arazi gözlemleri ve jeomorfolojik verileri birlikte değerlendirerek Sındırgı deprem dizisinin klasik tek fay modeliyle açıklanamayacağını ortaya koyduk. Elde ettiğimiz sonuçlar, çok segmentli fay sistemlerinde deprem davranışını açıklayan hibrit bir yaklaşımın kullanılabileceğini göstermektedir. Bunun gelecekte deprem tehlike analizleri ve aktif fay haritalarının güncellenmesi açısından önemli katkılar sağlayacağına inanıyoruz."

Beş üniversiteden ortak bilimsel güç

Araştırma, Türkiye'nin farklı bölgelerindeki beş köklü üniversitenin uzmanlıklarını bir araya getiren disiplinler arası bir ekip tarafından gerçekleştirildi. Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi'nden Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Dokuz Eylül Üniversitesi'nden Doç. Dr. Mustafa Softa, Fırat Üniversitesi'nden Dr. Elif Akgün, Karadeniz Teknik Üniversitesi'nden Dr. Murat Nas ve Pamukkale Üniversitesi'nden Prof. Dr. Savaş Topal'ın bilimsel iş birliğiyle gerçekleştirilen araştırmada uydu jeodezisi, aktif tektonik, jeomorfoloji, sismoloji ve saha gözlemleri bir araya getirilerek Sındırgı deprem çifti çok yönlü olarak incelendi.

Mevcut fay haritalarının ötesinde yeni bulgular

Araştırmada kullanılan Sentinel-1 radar uydu verileri, deprem ters çözüm analizleri ve arazi gözlemleri birlikte değerlendirildiğinde, 2025 Sındırgı deprem dizisinin yalnızca mevcut haritalarda yer alan ana fay boyunca gelişmediği, daha önce haritalanmamış veya ikincil nitelikteki fay segmentlerinin de deprem sürecine katıldığı belirlendi. Çalışma, deprem sonrasında gerilmenin farklı segmentlere aktarılmasıyla çok parçalı bir deformasyon sisteminin geliştiğini ortaya koyuyor.

Deprem araştırmalarında yeni bir yaklaşım

Prof. Dr. Kutoğlu, geliştirilen yöntemin yalnızca Sındırgı için değil, Batı Anadolu ve benzer karmaşık fay sistemlerine sahip dünyanın diğer bölgeleri için de uygulanabilecek yeni bir metodoloji sunduğunu belirterek sözlerini şöyle tamamladı:

"Depremleri yalnızca tek bir fayın davranışı olarak değerlendirmek artık yeterli değil. Çok disiplinli veri setlerini aynı model içerisinde bir araya getiren bu yaklaşım, aktif fayların daha doğru haritalanmasına, deprem tehlikesinin daha gerçekçi değerlendirilmesine ve gelecekteki bilimsel çalışmalara önemli katkılar sağlayacaktır."

Projenin danışmanlığını yürüten Fen Bilimleri Öğretmeni Murat Kara, öğrencilerin sürecin tamamında aktif rol aldığını belirterek şunları kaydetti:

"Ben burada iki temel şeyi söylemek isterim. Mesela öğrencilerimiz bu projeyi hazırlarken, tamamını hazırlarken, bütün fikir bulma aşamasından yapım aşamasına kadar doğrudan kendileri yaptılar. İşin içinden çıkamadıkları, zorlandıkları durumlarda biz destek olduk. Şimdi bunun eğitimde problem çözme kısmından başlayarak gerçek hayatta karşılaşacakları farklı problemlerin çözümünde nasıl bir yol izleyeceklerini öğrendiler. Bu zaten sınıf ortamı dışında çok daha rahat öğretilebilen, bu tip çalışmalara çok daha rahat kazandırılabilen bir yapı. Bunun dışında burada aldıkları derece sonucunda yurtdışında uluslararası bir sergiye katıldıklarında kendileri gibi düşünen, farklı ülkelerden gelen, benzer yaş grubundaki arkadaşlarıyla dil bariyerini de aşarak İngilizce konuşarak, onlarla iletişim kurmaları, onların dünya görüşünü, bakış açılarını, vizyonlarını fazlasıyla geliştiren bir olgu. Bu da bundan sonraki hayatlarında geliştirecekleri farklı projeler ya da eğitim hayatlarının sonunda gerçek hayata atıldıklarında yapacakları iş veya da meslek alanlarında problem çözme, iletişim kurma, uluslararası destek bulabilme konusunda kendileri için unutulmaz, vazgeçilmez bir kazançtır."

"Yasal sınırın 12 kat üstünde bir kirlilik"

Projenin çıkış noktasını ve 5 aylık hazırlanma sürecini aktaran 8. sınıf öğrencisi Yusuf Doruk, şehrin mevcut istatistiklerinden yola çıktıklarını vurguladı. Doruk, "Projemizi belirlemeden önce biz sorunumuzu bulduk. Sorunumuz Zonguldak'taki hava kirliliğiydi. Biz bu sorunu Dünya Sağlık Örgütü'nün verilerine baktık. Bu oran uzun vadede 5 mikrogram/metreküp, kısa vadede 15 mikrogram/metreküptü. Sonra Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'nın verilerine baktık. Bu oran Zonguldak'ta 61 mikrogram/metreküptü. Yani olması gereken yasal sınırın 12 kat üstü. Biz de bunu en ekonomik, en hızlı ve alan tasarrufu sağlayarak nasıl yapabiliriz diye düşündük. Bunun sonucunda da her şehir, sokakta olan sokak lambalarının içine entegre etmeye karar verdik. Bu sayede dışını yapmayacağımız için hem ekonomik tasarruf sağlayacaktık, sayısı fazla olduğu için hızlı bir şekilde yapacaktık ve alandan tasarruf sağlayacaktık" dedi.

Sensörlü ve hibrit enerjili tasarım dikkat çekiyor

Sistemin teknik detayları hakkında bilgi veren 8. sınıf öğrencisi Deha Eren Örenli, sokak lambalarının otonom birer filtreleme cihazına dönüştüğünü belirterek şu ifadelere yer verdi:

"Şimdi aslında birçok fonksiyonlu bir projedir. Bu projenin ilk olarak ışık fonksiyonundan bahsetmek istiyorum. Biz burada bir foto direnç kullandık. Foto direnç ışığı alıp dirence çevirir, böylece değerine göre kullanım sağlar. Şimdi mesela diyelim ki güneş var, o zaman ışıkları kapatır. Güneş yok, o zaman ışıklarını açar. Böylece enerji tasarrufu sağlar. Onun dışında projemiz hibrit enerjilidir. İlk başta güneş enerjisini kullanır. Güneş enerjisinin fazladan depoladığı enerjiyi kendi bataryasına aktarır. Mesela diyelim ki bir ortamda 90 gün boyunca bulutlu bir hava da olabilir. Bunun için mesela güneş enerjisi kalmadı, batarya da bitti, o zaman işte şehir elektriğine geçer. Projemizin en alt kısmında bir gaz sensörü bulunmaktadır. Bu gaz sensörü her saniye başında havayı ölçer. Bu sayede hava kirli olduğunda ise bu veriyi alır ve Arduino karta gönderir. Arduino kart ise röleyi açar, röle de fanı açar. Böylece içeride bir hava sirkülasyonu başlar. Hava sirkülasyonu sayesinde de bir vakum etkisi oluşur. Kirli hava ise artık burada projemizde kullandığımız hepa filtreden geçerek temiz hava olarak dışarı çıkar. Bu projemiz aslında sadece Zonguldak'ta yaşayan insanlar değil, hayvanlar için de önemli bir katkı sağlar. Mesela insanlar, günlük hayatta da çok görüyorum, temiz hava koridoru oluşmadığı için insanlar hep dert yaşamakta. Bunun yanında bitkiler, hayvanlar da bu derdi yaşamakta. Bunun için biz de böyle bir proje geliştirdik ve böyle bir çalışma sistemi geliştirdik."

Karbon fiber filtresiyle sigara dumanını bile tutabiliyor

Okulun 6. sınıf öğrencisi Atabey Arın Kesik, denemeler sırasında karşılaştıkları sorunu karbon fiber ile nasıl çözdüklerini şöyle aktardı:

"Havayı yeteri kadar temizleyememişti. Biz de fark ettik ki hepa filtremiz zehirli gazları tutamıyor, örneğin sigara dumanı gibi gazları tutamıyor. Biz de projemize karbon fiber ekledik ve bu karbon fiber küçük parçacıkları olduğu için ve gözenekli bir yapıya sahip olduğu için sigara dumanı gibi zehirli gazları tutabiliyor."

Hedef temiz hava koridorları oluşturmak

Projenin saha uygulaması aşamasında stratejik noktalar belirlediklerini söyleyen 6. sınıf öğrencisi Bade Angın ise şunları ifade eti:

"Şimdi bizim hava kirliliğini temizleyen projemizi yapmamızdaki asıl amacımız insanlara bir temiz hava koridoru oluşturmak. Bizim projemiz 4'e 4 metrekarelik bir alanı temizliyordu. Yani sağda 4 ve solda 4 olmak üzere 8 metrelik bir alan temizliyordu. Biz Çatalağzı termik santralleri bölgesinde bir alanı seçtik. Ayrıca bu alanda hava kirliliğinin çok olduğu ve az olduğu alanlar da mevcuttu. Ve biz çok olduğu alanlarda 8 metre arayla, az olduğu yerlerde ise 15 metre arayla bu sokak lambası sistemini yapmayı planladık. Böylece insanlara bir temiz hava koridoru oluşturabiliriz."

"Yapı okuryazarlığı oranımız düşük"

Toplumdaki yapı okuryazarlığı eksikliğine dikkat çeken Kutoğlu, "Depremlerde büyük acılar yaşayan bir toplum olarak artık tüm vatandaşlarımız deprem söz konusu olduğunda zemin, depremsellik seviyesi ve yapı ilişkisinin; bina özelliklerinin depremlerde hayatta kalabilmek için çok büyük öneme sahip olduğunu artık tüm vatandaşlarımız biliyor. Fakat bizim yaptığımız değerlendirmelerde vatandaşlarımızın, yapılarının oturduğu zeminin bilgilerine ve buranın depremsellik seviyesi bilgilerine ulaşmakta ciddi sorunları var. Bunları nasıl ve nereden öğrenebileceklerini bilmiyorlar. Bir diğer husus da yapılarla ilgili okuryazarlık oranımız düşük. Bu ne demek? Bir bina, konut kiralayacağız veya alacağız; bu bina acaba yapısal olarak deprem noktasında zayıflıkları var mı? Yoksa depremlere karşı güvenli bir bina mı? Bu noktada bilgi ve okuryazarlık noksanlığımız var" dedi.

Binaların deprem yönetmeliklerine göre yapılmasının ve beton kalitesinin son derece önemli olduğunu vurgulayan Kutoğlu, dünyada 'hızlı görsel değerlendirme' olarak bilinen ve FEMA 154 ismiyle anılan uluslararası bir standart bulunduğunu hatırlattı. Kutoğlu, biraz gayret sarf edildiğinde dışarıdan bakıldığında bile tespit edilebilecek yapısal zayıflıklar olduğunu kaydetti.

Tek fotoğraf ve konum ile yapay zeka analizi

Vatandaşların yapı okuryazarlığını artırmak amacıyla yapay zekadan yararlanarak geliştirdikleri sistemin detaylarını paylaşan Kutoğlu, şunları söyledi:

"Biz, vatandaşlarımızın oturdukları veya almayı, kiralamayı düşündükleri yapılarla ilgili yapı okuryazarlığını artırabilmek amacıyla yapay zekadan da yararlanarak bir uygulama geliştirmek istedik. İstedik ki vatandaşlarımız buraya binalarının en az bir adet resmini ve konumunu cep telefonundan ya da bilgisayardan yüklediklerinde; hem oturdukları binanın zemin sınıfını (zemin sert mi, yumuşak mı, depremsellik seviyesi) öğrenebilsinler hem de binalarının geometrik olarak depreme karşı zayıf noktaları var mı, bunları hızlı bir şekilde yapay zeka desteğiyle öğrenebilsinler istedik. Binalarda bu konularla uğraşan meslek mensuplarının bildiği bazı özellikler var. Mesela binada kısa kolon, yumuşak kat, çıkma ya da geri yaslama varsa, bunlar beton kalitesi yüksek olsa bile depremler karşısında zayıflıklar oluşturabiliyor. Geliştirmiş olduğumuz bu yazılım hem zemin bilgilerini hem de binada bu tür zayıflıkların, artıların veya eksilerin olup olmadığını yapay zeka desteğiyle analiz edip vatandaşlarımıza sunuyor."

Raporlar 10-15 dakika içinde hazır

Sistemin işleyişi hakkında da bilgi veren Kutoğlu, vatandaşların 'yapianaliz.beun.edu.tr' adresi üzerinden sisteme girerek kendilerine bir hesap açtıklarını belirtti. Kutoğlu, bu hesap üzerinden konum ve fotoğrafın yüklenmesinin ardından 10-15 dakika içerisinde raporun hazırlandığını, bu raporun hem sistemdeki hesaptan görüntülenebildiğini hem de kullanıcının mail adresine gönderildiğini açıkladı.

"6 Şubat'ta yeni binalar yıkılırken eski binalar ayakta kaldı"

6 Şubat depremlerinden çıkarılan derslere de değinen Prof. Dr. Kutoğlu, geometrik kusurların yıkıcı etkisini şu sözlerle özetledi:

"6 Şubat depremlerinde şunu gördük: Yeni yapılmış bazı binalar yıkılmışken, onların hemen arkasında çok eski tarihte yapılmış binaların ayakta kaldığı durumları gördük. Elbette beton kalitesi son derece önemli ama binaların kendi geometrik birtakım zayıflıkları da bulunuyor. Mesela binalarda geniş çıkmalar, geri yaslamalar, katlarda düzensizlikler varsa bunlar binayı zayıflatan hususlar. Biz vatandaşlarımızın okuryazarlıklarının artmasını istedik ve üniversitemizin Teknoloji Transfer Ofisi olarak böyle bir hizmet geliştirdik."

"İnsanların sesi taklit edilebiliyor, görüntüleri üretilebiliyor"

Siber dolandırıcılık faaliyetlerinin geldiği son noktayı değerlendiren Dr. Öğretim Üyesi Çakır, şunları kaydetti:

"Son dönemde 'siber dolandırıcılık faaliyetleri', 'deepfake' ve 'veri sızıntısı' gibi kavramlar sıkça duyulur hale geldi. Özellikle yapay zeka teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte siber tehditlerin yapısı da değişti. Eskiden basit e-posta dolandırıcılıklarıyla karşılaşırken, bugün artık insanların sesi taklit edilebiliyor, görüntüleri üretilebiliyor ve birçok gerçekçi sahte, manipüle edilmiş içerikler oluşturulabiliyor. Bu nedenle artık yalnızca teknik sistemler değil, insanların psikolojisi ve güven duygusu da hedef alınıyor. Şu an en kritik tehditlerden biri yapay zeka destekli deepfake dolandırıcılıklarıdır. Çünkü insanlar artık yalnızca yazılı mesajlarla değil, sesli aramalar, görüntülü görüşmeler ve sosyal medya videoları üzerinden de manipüle edilmektedir."

"Şüphe güvenlik refleksi haline gelmiştir"

Dolandırıcıların sosyal medyadan alınan ses kayıtlarıyla kurguladıkları senaryolara dikkat çeken Çakır, "Örneğin dolandırıcılar kısa bir ses kaydınızı sosyal medyadan alıp, sizin sesinizi taklit edebiliyor. Daha sonra aile bireylerinizi arayarak 'Acil para gönder' gibi senaryolar oluşturabiliyor. Bu durumda klasik dolandırıcılık yöntemlerinden çok daha tehlikeli hale gelmiş oluyor. Öncelikle dijital dünyada şüphe çok önemli bir kavram ve güvenlik refleksi haline gelmiştir. Şüpheyi asıl duymamız gerekiyor. Bir telefon görüşmesi, mesaj veya video ne kadar gerçek görünürse görünsün mutlaka ikinci bir doğrulama yapılması gerekiyor. Örneğin telefonla gelen para talepleri gibi birçok farklı kanaldan bu ifadeleri teyit etmek gerekiyor" dedi.

"En büyük hata fazla veri paylaşımı"

Sosyal medyada aşırı kişisel veri paylaşmanın risklerine değinen Çakır, açıklamasına şöyle devam etti:

"Bilinmeyen bağlantılara tıklamamak, banka bilgilerini telefonda asla ve asla paylaşmamak, sosyal medyada aşırı kişisel veri paylaşmamak artık temel dijital güvenlik kuralları haline gelmiş durumda. En büyük hata fazla veri paylaşımı. Günümüzde görüyoruz birçok sosyal medya kullanan insan sayısı çok fazla ve bu kullanıcılar, yani bizler doğum tarihlerini, çocuklarının okullarını, yaşadığı şehri, yeri, günlük rutinlerini, hatta ses ve görüntülerini kontrolsüz biçimde paylaşabiliyor. Oysa bu veriler, sosyal mühendislik dediğimiz bir kavram var ve sosyal mühendislik saldırılarında kullanılıyor. Siber suçlular artık teknolojiyi psikolojik manipülasyonla birleştiriyor. Yani saldırılar sadece bilgisayarlara değil, insan davranışlarına yönelik gerçekleştiriliyor."

"Yapay zeka ile saldırılar otomatik hale geldi"

Siber saldırıların yapay zeka ile hızlandığını vurgulayan Çakır, "Yapay zeka oldukça popüler bir alan haline geldi günümüzde, her alanda artık kullanılmakta ve yapay zekayla beraber saldırılar da otomatik hale gelmiş durumda. Eskiden bir dolandırıcının yüzlerce kişiye manuel mesaj göndermesi gerekiyordu, bugün ise yapay zeka sayesinde kişiye özel oltalama dediğimiz mesajlar iletilebiliyor, gerçekçi, sahte e-postalar, otomatik ses klonlamaları, gerçek zamanlı dip fake videoları çok hızlı bir şekilde üretilip bu insanlara ulaştırılabiliyor ve bu ciddi anlamda da tehlike arz etmekte. Bu noktada bazı temel önlemler ciddi aslında fark oluşturuyor. Bunların başında güçlü ve farklı şifreler kullanmak, çok faktörlü kimlik doğrulamalarını aktif hale getirmek, güncellemeleri asla ve asla ertelememek, lisanssız yazılım kullanmamak ve burası çok önemli ortak wi-fi ağlarında hassas işlemleri asla ve asla yapmamak. Hatta şunu söyleyebiliriz bir de dijital her dijital içeriğe sorgulayıcı ve şüpheci yaklaşmak çok önemli. Artık dijital okuryazarlık temel bir yaşam becerisi haline geldi diyebiliriz" ifadelerini kullandı.

"Aileler yasaklayıcı değil, bilinçlendirici olmalı"

Gençlerin de büyük bir risk altında olduğunu belirten Çakır, "Gençler özellikle sosyal medya manipülasyonlarına karşı risk altında. Sahte hesaplar, oyun içi dolandırıcılıklar, veri toplama uygulamaları ve kimlik avı saldırıları çocukları hedef alabiliyor. Ailelerin burada yasaklayıcı değil aslında bilinçlendirici şekilde bu genç bireylere yaklaşması gerekiyor. Çünkü teknoloji artık hayatın bir doğal bir parçası. Bundan bir kaçış yok. Ki hayatımızın artık merkezi haline de gelmiş durumda. Buradaki önemli nokta ise güvenli kullanım kültürünü oluşturabilmektir" değerlendirmesinde bulundu.

"Kişisel bilgilerinizi fiziksel cüzdanınız kadar dikkatli koruyun"

Veri güvenliğinin öneminin altını çizen Dr. Öğretim Üyesi Semih Çakır, sözlerini şöyle tamamladı:

"Dijital dünyada artık en değerli şey biliyorsunuz ki veridir. Yapay zeka içerisinde yapay zeka için de en önemli şey veridir. Veri olmazsa yapay zekadan bahsetmek mümkün değil. Bu anlamda insanlar kişisel bilgilerini fiziksel cüzdanları kadar dikkatli korumalı. Şunu unutmamalıyız, her teknolojik gelişme yeni fırsatlar sunarken aynı zamanda yeni riskler de doğurmaktadır. Bu nedenle bilinçli teknoloji kullanımı, dijital farkındalık ve siber güvenlik kültürü geleceğin en önemli toplumsal ihtiyaçlarından biri olacaktır. Dijital güvenlik konusunda bilinçli olmak artık bir tercih değil, zorunluluk haline geldi. Herkese güvenli dijital yaşam diliyorum."

"Siber güvenlik doğrudan ulusal güvenliğin parçasıdır"

Siber güvenliğin yalnızca bilişim sektörünün konusu olmaktan çıktığını ifade eden Karaman, "Enerji, sağlık, finans, savunma sanayii, kamu kurumları ve kritik altyapıların korunması doğrudan ulusal güvenliğin bir parçası haline gelmiştir. Bu nedenle siber güvenlik alanında yetişmiş insan kaynağı ve yerli teknolojiler stratejik bir değer taşımaktadır. Zonguldak'ta yürütülen Siber Vatan Projesi bu noktada son derece kıymetli bir girişimdir. Ülkemizde on binlerce kişiye ulaşan uzman ihtiyacının karşılanması için genç mühendisler üniversitenin ilk yıllarından itibaren teknik eğitimlere tabi tutulmakta ve mezuniyet aşamasında sektörle buluşturulmaktadır. Zonguldak Teknopark bünyesindeki firmalarda da öğrenciler staj ve uygulamalı çalışmalarla gerçek projelerde görev alarak nitelikli uzmanlar olarak yetişmektedir" dedi.

"Türkiye'nin ilk buluş patentli güvenlik duvarı Zonguldak'ta geliştirildi"

Türkiye'nin ilk ve tek buluş patentli güvenlik duvarı teknolojisinin Zonguldak'ta Türk mühendisleri tarafından geliştirildiğini aktaran Karaman, şunları kaydetti:

"Kuantum Siber Güvenlik A.Ş. tarafından geliştirilen bu teknoloji, TÜBİTAK ve KOSGEB tarafından sağlanan yaklaşık 400 bin ABD doları tutarındaki Ar-Ge destekleriyle olgunlaştırılmış, ticarileştirilmiş ve kritik sektörlerde kullanılabilecek seviyeye ulaştırılmıştır. Bu başarı sadece bir şirket başarısı değil, Zonguldak'ın teknoloji üretebildiğinin, patent geliştirebildiğinin ve ülkemizin dijital bağımsızlığına katkı sağlayabildiğinin somut bir göstergesidir."

Sürdürülebilirlik için destek çağrısı

Yerli teknoloji firmalarına yapılan yatırımın istihdama, genç mühendislere ve teknolojik bağımsızlığa yapılan yatırım olduğunu belirten Karaman, bu başarı hikâyesinin sürdürülebilir olması için teknoloji geliştiren şirketlerin daha fazla desteklenmesi, yatırımcılarla buluşturulması ve ulusal ölçekte görünürlüklerinin artırılması gerektiğini söyledi. Karaman, İŞKUR İşbaşı Eğitim Programları, Teknopark destekleri, üniversite-sanayi iş birlikleri ve kamu destek mekanizmaları sayesinde kentte çok daha büyük başarı hikâyeleri yazılabileceğini dile getirdi. Zonguldak'ın artık yalnızca kömürün başkenti olmadığını, patent üreten, yazılım geliştiren, uzman yetiştiren ve dijital geleceğe yön veren bir teknoloji şehrine dönüştüğünü vurgulayan Karaman, "Bugün Zonguldak yalnızca kömürün, emeğin ve sanayinin şehri değildir. Zonguldak aynı zamanda yazılım geliştiren, patent üreten, siber güvenlik uzmanları yetiştiren ve Türkiye'nin dijital geleceğine yön veren bir teknoloji şehrine dönüşmektedir. Bu dönüşüm hikâyesi yalnızca Zonguldak'ın değil, Türkiye'nin teknoloji üreten ve küresel ölçekte rekabet eden bir ülke olma hedefinin de önemli bir parçasıdır" dedi.

Şubat 2024'te icra edilen insanlı ilk uzay misyonundan bu yana 279 farklı lokasyonda 739 programa katıldıklarını belirten Gezeravcı, bu yoğun ziyaretlerin amacının bir lütuf sunmak değil, gençlerin geleceğe dair hayallerine ve kariyer hedeflerine ilham vermek olduğunu vurguladı.

"Ay'a iki kademeli görev planlanıyor"

Milli Uzay Programı kapsamında 2027 yılının ilk yarısında Ay'a erişme hedefleri olduğunu aktaran Gezeravcı, sürecin iki kademeli olarak planlandığını belirterek şu bilgileri paylaştı:

"Birinci kademede, dünyadan sağlıklı bir fırlatmayla doğru bir yörüngeye oturtarak seçtiğimiz spesifik bir noktaya sert iniş (çarptırma) yapmayı planlıyoruz. Bu ilk görevden elde edeceğimiz sonuçlarla, üretimi tamamlanma aşamasına gelen ikinci görevde kullanacağımız bir roveri (bilimsel objeyi), Türkiye Cumhuriyeti'nin kendi üretimi olan hibrit yakıtlı motorla Ay yüzeyine yumuşak ve emniyetli bir şekilde indirip bilimsel çalışmalara başlayacağız. İnsanoğlunun 70 yıllık uzay tarihinde bunu gerçekleştirebilen 5 ülke oldu. Biz 6. ülke olmayı hedefliyoruz."

"Uzay ekosistemi dünya ekonomisinden hızlı büyüyor"

Konuşmasında küresel uzay çalışmalarına ve NASA'nın projelerine de değinen Gezeravcı, 54 yıl aradan sonra Ay'a yönelik insanlı görevlerin yeniden başladığını hatırlattı. Nisan ayında dört astronotun Ay yörüngesinde testler gerçekleştirdiğini belirten Gezeravcı, 2027 ve 2028 yıllarında icra edilecek yeni Artemis görevleriyle birlikte 56 yıllık aranın ardından Ay yüzeyine yeniden insan ineceğini ifade etti.

Türkiye'nin teknolojinin hızla evrildiği bu alanda mutlaka pay alması gerektiğinin altını çizen Gezeravcı, "Dünya ekonomisinin yıllık büyüme hızı ortalama yüzde 3 iken, uzay ekosistemi yüzde 9'larda geziyor. Yatırım o tarafa akıyor. Uzay macerasındaki en büyük engellerden biri fırlatma operasyonlarının yapıldığı alanların kısıtlı olmasıdır" dedi.

Somali'de kurulacak uzay limanı çalışmaları sürüyor

Türkiye'nin bağımsız uzaya erişim kapasitesi kazanmak amacıyla Somali'de kurmayı planladığı Uzay Limanı (Fırlatma Üssü) hakkında da değerlendirmelerde bulunan Gezeravcı, sözlerini şöyle tamamladı:

"Sayın Cumhurbaşkanımızın açıklamasıyla kamuoyuna duyurulan proje çok ciddi bir seviyeye gelmiş durumda. Önümüzdeki süreçte Türkiye Cumhuriyeti, sadece kendi ihtiyaçları için değil, bütün dünyadaki uzay operasyonları açısından kritik ve anahtar değerinde bir kabiliyetin sahibi olacak. Bu durum, siz gençlerin gelecekteki kariyer tercihlerinizin şekillenmesine de vesile olacaktır."

Bilgisayar, tablet ve cep telefonu üzerinden çalışabilen sistemin, ek donanıma ihtiyaç duymadan kullanılabildiği belirtildi. Sistemin internet bağlantısı olmadan da çalışabilen yapay zeka modeli sayesinde farklı işaret dili komutlarının tanınabildiği ifade edildi. Öğrenciler, geliştirdikleri sistemle engelli bireylerin günlük yaşamda daha erişilebilir iletişim imkanına kavuşmasını hedefliyor.

Engelli bireylerin dijital ortamda işlerini kolaylaştırmak istediklerini belirten 10. sınıf öğrencisi Yusuf Eymen Özcan, "Burada engelli bireylerin dijital ortamda klavye kullanımını daha da kolaylaştırmak istedik. Kamera karşısından el hareketlerimizle bazı kelimeleri atadık. El hareketlerimizi gösterdiğimizde direkt o kelimeleri klavyeye yazıyoruz. İnternet ortamında araştırarak, yurt dışından da örnekler alarak arkadaşımla birlikte bu projeyi bulduk. Öğretmenimiz Yusuf Akgül'ün yardımlarıyla da ve yapay zekadan da yardım alarak bu projeyi tasarladık. İstediğiniz kadar komut algılayabiliyor ama şu anda sadece 5 tane komut atadık ama isterseniz elinizin 40 tane farklı fotoğrafını çekip 40 farklı örnek alıp istediğiniz kadar kelimeyi programımıza atayabiliyoruz" dedi.

"İnternete ihtiyaç duymadan çevrim dışı çalışıyor"

Sistemin harici bir donanıma ihtiyaç duymadığını vurgulayan 10. sınıf öğrencisi Mehmet Akif İlter ise "Bu projemizde sensörler veya harici hiçbir şey yok. Sadece el hareketlerimizi görsel algılama yetenekleriyle birlikte elimize uygun metin yapıyoruz. Resimler yardımıyla elimizdeki şekil algılanıyor ve yazıya dönüştürülüyor. Android sistemlerinde kullanılabiliyor. Bilgisayarlarda kullanılabiliyor. Çevrim dışı bir uygulama olduğu için internete ihtiyaç duyulmuyor. İçine kodladığımız veriler sayesinde bu uygulamayı geçerli kılıyoruz" ifadelerini kullandı.

Uzmanlara göre, Türkiye’de kullanılan siber güvenlik çözümlerinin büyük bölümünün yabancı menşeli olması, hem maliyet hem de veri güvenliği açısından risk oluşturuyor. Yerli çözümlerin yaygınlaşmasıyla bu risklerin minimize edilmesi amaçlanıyor.

Kritik Ziyaret Gerçekleşti

Kuantum Siber Güvenlik A.Ş. yetkilileri, projeyi ve geldiği noktayı paylaşmak üzere Köksal Toptan ile bir araya geldi. Gerçekleştirilen görüşmede, Kuantum Pi platformunun teknik yapısı ve Türkiye’nin siber güvenlikte bağımsızlık hedeflerine sağlayacağı katkılar detaylı şekilde ele alındı. Görüşmede ayrıca, yerli siber güvenlik çözümlerinin kamu kurumlarında yaygınlaştırılması ve kritik altyapılarda kullanımının artırılması konuları gündeme geldi.

Hedef Siber Bağımsızlık

Kuantum Pi’nin önümüzdeki süreçte kamu kurumlarında pilot olarak uygulanması, kritik altyapılarda devreye alınması ve KOBİ’lere yaygınlaştırılması planlanıyor. Bu adımların, Türkiye’nin siber güvenlikte dışa bağımlılığını azaltarak stratejik bağımsızlığını güçlendirmesi bekleniyor. Zonguldak Teknopark’tan çıkan proje, Anadolu’da geliştirilen yüksek teknoloji ürünlerinin geldiği noktayı gözler önüne seriyor. Uzmanlar, bu tür yerli girişimlerin desteklenmesinin Türkiye’nin küresel teknoloji rekabetindeki konumunu güçlendireceğini belirtiyor.

Kuantum Pi, yerli mühendislik gücüyle geliştirilen ve Türkiye’nin dijital güvenliğini sağlamayı hedefleyen stratejik bir teknoloji olarak öne çıkmaya devam ediyor.

Proje, Karabük Üniversitesi Mühendislik ve Doğa Bilimleri Fakültesi Araştırma Görevlisi Ali Art’ın sahibi olduğu AI ARD Robotik A.Ş. tarafından, İstanbul Teknik Üniversitesi bünyesindeki Aware Robotik iş birliğiyle yürütülecek. İki yıl sürecek çalışma kapsamında farklı görevleri yerine getirebilen otonom robot köpek geliştirilecek.

Projenin özellikle zorlu ve riskli alanlarda kullanılmak üzere tasarlandığını belirten Ali Art, dört ayaklı robotların engebeli arazilerde tekerlekli sistemlere göre daha etkin görev yapabildiğini ifade etti.

Dünyada bu alanda faaliyet gösteren firma sayısının sınırlı olduğunu vurgulayan Art, yüksek maliyetler ve ihracat kısıtlamaları nedeniyle yerli çözümlerin öneminin arttığını dile getirdi.

Yapay zekâ tabanlı olarak geliştirilecek sistemin; algı, sensör füzyonu, pekiştirmeli öğrenme ve hibrit kontrol mimarisi gibi ileri teknolojileri içereceği belirtildi. Proje kapsamında elektronik kart tasarımı, aktüatör ve güç aktarma sistemleri ile görev kontrol ve kullanıcı arayüzü gibi kritik bileşenler geliştirilecek.

Çalışmanın, Türkiye’nin mobil robotik ve otonom sistemler alanındaki Ar-Ge kapasitesine katkı sağlaması hedeflenirken, Karabük Üniversitesi Teknokent bünyesinde yürütülen bu tür projelerle akademik bilgi birikiminin teknolojiye dönüştürülmesi ve sanayi iş birliklerinin güçlendirilmesi amaçlanıyor.

Akademisyenlerin "Orta Anadolu Tektonik Geçiş Bölgesi'nin Saptanması: Entegre Jeodezik (GNSS/InSAR) ve Sismik Verilerden Elde Edilen Kısıtlamalar" adıyla hazırladığı çalışma uluslararası bir bilimsel dergide yayımlandı.

"Orta Anadolu geçiş zonu karşımıza çıkıyor"

Araştırmanın detaylarını anlatan Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, "Şimdi normalde Anadolu bloğunun doğudan Arap plakası, batıda Afrika plakasının sıkıştırmasıyla Ege denizine doğru böyle batıya doğru bir kaçış yaptığını biliyoruz zaten. İyi bilindiği üzere Anadolu bloğu, Türkiye'nin tamamını kapsayan Anadolu, Ege denizine doğru batıya doğru bir hareket yapıyor, bir kaçma hareketi yapıyor. Biz bu hareketi bileşenlerine ayırdık, kuzey ve doğuya yönlü hareketlerini ayrıştırdık. Bunun neticesinde karşımıza şöyle bir tablo çıktı. Doğu kısma göre aşağıya güneye doğru hareket ediyor ve burada ortada bir geçiş zonu karşımıza çıkıyor. Biz buradaki geçmişten günümüze meydana gelen depremleri de inceledik ve burada şunu tespit ettik: Doğu Anadolu fayı burada görüyorsunuz, Arap plakası Doğu Anadolu fayını sıkıştırıyor. Buradan da Afrika plakası daha yavaş bir hareketle sıkıştırıyor. Bunun neticesinde ortada bir gerilim bölgesi ortaya çıkıyor. Bunun da 4.5 milyon yılda yani şuradaki S şekliyle aynı zaman diliminde meydana geldiğini görüyoruz. Depremler meydana gelebilir ama ilerleyen zamanda, Anadolu'nun milyonlarca yıldan bahsediyoruz tabii ki burada, milyonlarca yıl sonra her iki tarafının birbirinden ayrışması, ortadan ikiye bölünmesi söz konusu" dedi.

Antalya'dan Karadeniz Ereğli'ye sıfır hattı

Türkiye'nin doğusunun kuzeye, batısının ise güneye hareket ettiğini belirten Kutoğlu, "Uzun yıllardır uydu radar verisiyle Türkiye'nin yer kabuğu hareketlerini inceliyoruz. Bu yer kabuğu hareketlerini daha derin bir analize tabi tuttuğumuzda, Ankara'nın doğusunda kalan kısmının kuzeye doğru hareket ettiğini, batısında kalan kısmının da güneye doğru hareket etmiş olduğunu tespit ettik. Tabii bunun neticesinde de Antalya'dan yukarıya doğru, Karadeniz Ereğli'ye doğru bir beyazla görmüş olduğumuz bir sıfır hattının olduğunu tespit ettik. Bu sıfır hattının doğusu yukarıya, batısı da aşağıya doğru hareket ettiği için sıfır hattı etrafında bir gerilim bölgesi meydana geliyor. Buna biz Orta Anadolu geçiş zonu adını verdik yaptığımız yayında. Bu Orta Anadolu geçiş zonu etrafında geçmiş yıllarda irili ufaklı depremler meydana gelmiş. Bu da bu hattın varlığını doğrular nitelikte. Bu durum bize şunu gösteriyor: Bu gerilim devam ettiği sürece, bu şekilde devam ettiği sürece, Türkiye'nin doğusu, Ankara'nın doğuda kalan kısmı yukarıya, batısında kalan kısmı aşağıya devam edecek ve bu milyonlarca yıllık bir süreç içerisinde bu miktar kilometrelere ulaşabilir ve neticesinde Anadolu'nun ortadan ikiye ayrılması söz konusu olabilir. İlerleyen zamanda, yüz binlerce yıl, milyonlarca yıldan bahsediyoruz, büyük gerilimler birikerek burada büyük boyutta depremlerin de meydana gelmesi söz konusu olabilir" ifadelerini kullandı.

Doğu Anadolu Fayı V şeklini aldı

Arap ve Afrika plakalarının hız farkının Doğu Anadolu fayını şekillendirdiğini vurgulayan Kutoğlu, "Bu yaptığımız çalışmada tespit ettiğimiz şeylerden bir tanesi de şu, Doğu Anadolu fayının bugünkü şeklini almasında da bu hareketlerin önemli bir nedeni var. Ortaya çıkan bu tablo, Arap plakasının Afrika plakasından yılda 1.2 santimetre daha hızlı hareket etmesinden kaynaklanıyor. Doğu Anadolu fayı geçmişte, Kuzey Anadolu fayına bu hareket dikkate alındığında, Kuzey Anadolu fayına dik bir konumda bulunuyor olmalı. Ama zaman içerisinde Afrika plakası hızla Anadolu'nun içerisine girerek Doğu Anadolu fayının bir V şeklini almasına neden olmuş. Tabii bu hareket devam ettiği içerisinde, devam ettiği için de zaman içerisinde Doğu Anadolu fayının kuzeyinin giderek Kuzey Anadolu fayına yaklaşması ve sonunda onunla birleşmesiyle sonuçlanabilir uzun jeolojik süreçler içerisinde. Hatay'dan yukarıya doğru da yine Kuzey Anadolu fayını kesen bir dik fay hattının meydana gelmesi söz konusu olabilir. Bu çalışma bize bu sonuçları gösterdi" şeklinde konuştu.

"Tam kapanma meydana gelebilir"

Plakaların hareketiyle gelecekte yeni fay oluşumlarının görülebileceğine dikkat çeken Kutoğlu son olarak "Afrika bloğu Kuzey Anadolu fayına yaklaşacak ve bir süre sonra da kapanma, tam kapanma meydana gelebilir. Ama bu süpürme neticesinde de yukarıya doğru bir yeni oluşumun meydana gelmesi söz konusu" dedi.

"Yapay zeka hayatımızın bir çok alanında var"

Yapay zekanın uzun süredir hayatın içinde olduğunu anlatan Çakır, bu teknolojinin temel olarak veriler üzerinden karar verme sürecini yürüttüğünü belirterek, "Aslında yapay zeka çok iyi bir kavram gibi görünse de hayatımızda uzun bir süren beri aslında bulunmaktaydı. Son zamanlarda oldukça popüler hale geldi ve her alanda kullanılır hal almakta. Şimdi yapay zeka deyince şunu söyleyebiliriz. Yapay zeka bilgisayarların insanlardan öğrendikleri verilerle karar verme sürecidir. Bugün baktığın zaman telefonlarımızda, bankalarda, hastanelerde ve birçok alanda kullanılmakta" dedi.

"Hayatımızın içine bu kadar girmiş bir teknoloji güvenlik risklerini de beraberinde getirmektedir"

Yapay zekanın düşünme ve sorgulama yeteneğine sahip olmadığını vurgulayan Çakır, yanlış verilerle eğitilen sistemlerin ciddi sorunlara yol açabileceğini söyledi. Çakır, "Hayatımızın tabii ki bu kadar içine girmiş olan bir teknoloji ve hayatımıza getirdikleri kolaylıklar küçümsenemez bir gerçek ve her anda şu an yapay zeka kullanıyoruz. Ve gündemdeki aslında diğer bir soru da şu olabilir, güvenlik. Yani güvenlik riskleri nelerdir? Çünkü hayatımızın içine bu kadar girmiş bir teknoloji her anda var olması güvenlik listenin de beraberinde getirmektedir. Yapay zeka düşünmez. Sorgulamaz. Sadece girdi olarak verilen verilerle sonuç üretir" ifadelerini kullandı.

"Yanlış veri üzerinden eğitim gerçekleşirse zararlı sonuçlar doğurabilir"

Yanlış veri ve dezenformasyonun yayılmasında yapay zekanın etkisine değinen Çakır, dijital okuryazarlığın bu noktada kritik öneme sahip olduğunu dile getirdi. Çakır, "Bu kapsamda siz ne kadar yanlış bir veri verirseniz ve bu yanlış veri üzerinden eğitim gerçekleşirse o zaman kullanıcıya yanlış yönlendirmeler hatta zararlı sonuçlar doğurabilir. Yapay zekanın bu noktada okuryazarlığı çok önemli bir husus. Çünkü çok hızlı bir giriş yapmış oldu hayatımıza" şeklinde konuştu.

"Kullanıcılar bilinçli yada bilinçsiz mahremiyet teşkil edecek verilerini verebiliyor"

Yapay zekanın gerçekçi ama doğru olmayan içerikler üretebildiğine dikkat çeken Çakır, bu durumun dolandırıcılık ve mahremiyet ihlallerini artırdığını belirtti. Çakır, "Şimdi yapay zeka bir lafa çok gerçekçi. Ama tamamen yanlış haberler, görüntüler hatta ve hatta bu görüntülerle beraber sesleri de üretebilir hale geldi. Aynı zamanda yanlış bilgin yanında suç oranında da artış var. Yani dolandırıcılık faaliyetleri. Dolandırıcılık faaliyetlerinde işte birinin sesini veya görüntüsünü alıp bu görüntü, Deep Fake dediğimiz buradaki görüntü ve içerikleri kişinin yani bunu kullanan kişinin vermiş olduğu direktifler doğrultusunda üreterek insanlar kandırılabilip suça hatta suça yönlendirmede gerçekleştirebiliyor. Diğer bir husus da bu noktada mahremiyet. Yani kişiye ait, kişiye özel olan demek olan mahrumiyet kavramında kişisel verilerimizde izinsiz analiz edilebiliyor. Bunu bilinçli veya bilinçsiz şekilde kullanıcılarımız ne yazık ki mahremiyet teşkil edecek, sıkıntı oluşturabilecek alanlarda verilerini kişiler verebiliyor" şeklinde konuştu.

"Manavdan iyi ürün için tavsiyede bile bulunabiliyor"

Yapay zekanın tamamen tehlikeli olarak görülmemesi gerektiğini vurgulayan Çakır, sağlık ve eğitim alanlarındaki olumlu uygulamalara dikkat çekti. Çakır, "Her gördüğünüz, duyduğunuz her şeye güvenmeyin. Tamamen tehlikeli diyemeyiz yapay zekaya. Neden? Çünkü iyi örnekleri yok mu? Çok iyi örnekleri var. Bunu nerede görüyoruz? Sağlıkta görüyoruz. Yani sağlıkta erken teşhis. Aynı zamanda eğitimde görüyoruz. Eğitimde çok güzel uygulamalar başladı. Kişiye özel öğrenme modelleri, yine yapay zeka tabanlı sistemlerle algoritmalar kullanılarak gerçekleştirmeye başladı. Yine engellilerle ilgili büyük kolaylıklar, sosyal hayatta yaşantımızda birtakım kolaylıklar yapay zeka ile gerçekleştirebiliyoruz. Hatta işte en büyük sıkıntımız bir manava gittiğiniz zaman işte bir meyve alacaksınız karpuz diyelim bunun bir görüntüsünü çekip sizin adınıza oradaki en iyi ürünü seçip size bir tavsiyede bulunabiliyor" ifadelerini kullandı.

BEUN'de yapay zeka farkındalık etkinlikleri düzenleniyor

Üniversite bünyesinde yapay zeka ve dijital güvenlik konusunda çalışmalar yürüttüklerini aktaran Çakır, farkındalık eğitimlerinin sürdüğünü belirtti. Çakır, "Üniversite olarak neler yapıyoruz? Üniversite, biz bünyesinde Karaelmas Siber Güvenlik Uygulama Araştırma Merkezi olarak birçok etkinliğe imza atıyoruz. Başta Rektörümüz Prof. Dr. İsmail Hakkı Özölçer önderliğinde üniversitemizde birçok farkındalık eğitimleri, seminerler, ulusal kongreler düzenledik ve olabildiğince de sadece üniversite öğrencilerimize yönelik değil hem personellerimize hem de halkımıza yönelik programlarla bu farkındalığı, yapay zeka ve teknoloji kullanımı, özellikle dijital alandaki kullanımla ilgili halkımızı bilinçlendirme faaliyetlerine devam ediyoruz" dedi.

Çakır, yapay zekanın kontrolsüz kullanımından kaçınılması gerektiğini vurgulayarak, özellikle gençlerin her işi yapay zekaya bırakma alışkanlığından vazgeçmesinin önemine dikkat çekti. Çakır, "Buradaki sorun aslında teknoloji ve yapay zeka değil, yine bunun kontrolsüz kullanımı. Okuryazarlık çok önemli bir kavram. Ve şu an görülüyor ki gençlerde de üniversitede biraz tabii ki öğretim üyesiyiz biz derslere giriyoruz. Derse girdiğimiz zaman şunu görüyoruz. Her şeyi yapay zekaya bırakma durumu var. Bu anlayıştan bir defa vazgeçmemiz gerekiyor" şeklinde konuştu.

Bilgiye erişimdeki eksiklik giderildi

Prof. Dr. Şenol Hakan Kutoğlu, Türkiye'nin bir deprem ülkesi olduğunu belirterek, vatandaşların yaşadıkları bölgelerle ilgili sağlıklı ve açık bilgiye ulaşmakta zorlandığını söyledi. Kutoğlu, "Vatandaşlarımız yaşadıkları yerlerdeki fayların varlığı, bu fayların üretebileceği depremlerin büyüklüğü, oturdukları bölgenin zemini ve muhtemel bir depremde ne tür hasarlarla karşılaşabilecekleri konusunda açık platformlara erişemiyor" dedi.

Bu eksikliği gidermek amacıyla DepremBİS'i geliştirdiklerini ifade eden Kutoğlu, platformun temel hedefinin deprem farkındalığını artırmak olduğunu kaydetti.

Faylar ve zemin aynı sistemde görüntülenebiliyor

DepremBİS'te hem fay hatlarının hem de zemin özelliklerinin birlikte görüntülenebildiğini aktaran Kutoğlu, "Platformda vatandaşlar, bölgelerindeki fayları, bu fayların hangi büyüklükte deprem üretebileceğini ve zeminlerin dayanım durumlarını görebiliyor" diye konuştu.

Sistemde iki ayrı sorgulama alanı bulunduğunu belirten Kutoğlu, zemin sorgulamasında yapıların bulunduğu noktaya tıklanarak zemin sertliği ve dayanım seviyesine ulaşılabildiğini, fay sorgulamasında ise her bir fayın üretebileceği deprem büyüklüğünün görüntülenebildiğini söyledi.

Yaşanabilecek hasar harita üzerinde gösteriliyor

Sisteme yeni eklenen özellikle birlikte, fayların beklenen bir deprem üretmesi durumunda oluşabilecek hasarların da hesaplandığını ifade eden Kutoğlu, şu bilgileri verdi:

"Fayın üzerine tıkladıklarında, beklenen depremin hangi bölgelerde ne düzeyde hasar oluşturabileceğini renklendirilmiş harita üzerinde görebiliyorlar. Ayrıca depremin hangi alanlarda hissedileceği de harita üzerinden izlenebiliyor."

Haritada mavi rengin sarsıntının hafif hissedileceği ve hasar beklenmeyen alanları, sarı rengin orta düzey hasar oluşabilecek bölgeleri, kırmızı rengin ise şiddetli sarsıntı ve ağır hasar beklenen alanları gösterdiği aktarıldı.

50 fay hattı için hesaplama tamamlandı

DepremBİS'te şu ana kadar yaklaşık 50 fay hattına ilişkin hasar hesaplamalarının tamamlandığı öğrenildi. Bu fayların harita üzerinde turuncu renkle gösterildiğini belirten Kutoğlu, "Hesaplamalar devam ediyor. Bilgileri tamamlanan faylar siyah renkten turuncuya dönecek ve tıklanabilir hale gelecek" dedi.

Sistem üzerinden Marmara'nın güneyinde Gemlik'ten deniz içine uzandığı ve Bandırma yönünde devam ettiği değerlendirilen fay hattına ilişkin örnek veren Kutoğlu, "Bu fay yaklaşık 7 büyüklüğü civarında bir deprem üretebiliyor. Depremin nerede hissedileceği ve hangi bölgelerde ne düzeyde hasar oluşacağı sistem üzerinden görülebiliyor" ifadelerini kullandı.

Tamamen ücretsiz olarak hizmet veren DepremBİS platformuna üye olan kullanıcılar, Türkiye genelindeki fay hatlarını, zemin özelliklerini ve muhtemel hasar seviyelerini çevrim içi olarak sorgulayabiliyor.

"Sabit kanat" kategorisinde elde edilen derecenin ardından GÖKKURT Takımı, yarışma sonuçlarını bir "varış noktası" değil, yeni bir başlangıç olarak gördüklerini ifade etiler. Takım, teknik altyapıyı geliştirmek, üretim süreçlerini hızlandırmak ve yarışmalara daha güçlü projelerle katılmak için çalışmalarını sürdürüyor.

Takımın danışman öğretmeni Burak Demirci, sürecin uzun soluklu bir emek olduğunu vurgulayarak şunları söyledi:

"GÖKKURT takımı 2020 yılında kuruldu. İlk yıllarda finale kalamadık, sonrasında 17'ncilik, ardından 5'incilik geldi. Bir süre ara vermek zorunda kaldık ama bu yıl tekrar yarışmaya döndük. Geçmişten gelen bilgi birikimi ve öğrencilerimin özverili çalışmasıyla önemli bir sonuç elde ettik. Bu süreç bize şunu gösterdi: İmkânlar sınırlı olsa bile çalışarak, isteyerek ve vazgeçmeyerek ciddi sonuçlar alınabiliyor."

Demirci, asıl kazanımın derece değil, öğrencilerin edindiği deneyim olduğuna dikkat çekerek,

"Devrek gibi küçük bir ilçede okuyan öğrenciler, normal şartlarda kolay kolay yaşayamayacakları bir mühendislik ve teknoloji deneyimi yaşadı. Kendi yaşıtlarının neler ürettiğini gördüler, özgüven kazandılar. Bu deneyimin onların üniversite hayatına ve meslek yolculuklarına çok ciddi katkı sağlayacağına inanıyorum. Bundan sonra bu birikimle çok daha büyük işlere imza atacaklar" dedi.

Takım pilotu Alper Sarsık da yarışmanın ardından hedef büyüttüklerini belirterek, "Bundan sonra tekrar katılmayı planlıyoruz. O şekilde üç boyut yazı şu anda prototip üretmeye çalışıyoruz. Uçağımız için o şekilde bizim için müthiş bir deneyimdi yarışmaya katılmak. Oradaki ortamı görmek çok iyiydi. Liseler arası vardı. Uluslararası İHA yarışmalarına katılan yarışmacıları da görmüştük. Oradaki heyecan başka yani öyle söyleyeyim. İHA'mızın stall hızı 9 m/s İHA'mızın uçuş hızı maksimum 25 km/s İHA'mızda 200 gram yükler bıraktık. Birinci yükümüz 2 m çapındaki dairede 47 cm'e düştü. İkinci yükümüz ise 10 m çapındaki dairede 1.47'ye düştü. O şekilde yaklaşık olarak 6-7 ay sürdü. Yaz tatilimizde sürekli okula gittik. O şekilde çalışmalar yürüttük. Sürekli okuldaydık yani uçağımızı üretmek için. Bununla ilgili normalde biz 1. olmuştuk. Fakat yükü bıraktığımız sırada uçağımız bir direğin içerisinden döndüğü için 10 puanlık bir ceza yedik. Bu yüzden ikinciliğe düştük. Üzülmüştük ama yine de ikinci olmak da bizim için büyük bir başarıydı. Yine de çok mutluyduk" dedi.

GÖKKURT Takımı; danışman öğretmen Burak Demirci ile öğrenciler Kerem Gebeş, Asya Karabürme, Tuğsem Erva Çibasmaz, Muhammed Enes Tor ve Alper Sarsık'tan oluşuyor. Ekip, elde edilen deneyimi daha ileri teknoloji projelerine dönüştürmek için çalışmalarını aralıksız sürdürüyor.

Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İsmail Hakkı Özölçer, öğrencilerin elde ettiği uluslararası başarıların sadece BEUN için değil, Türkiye adına da büyük bir gurur kaynağı olduğunu belirterek, "Cumhuriyetimizin köklü akademik kurumlarından biri olarak adından gururla bahsettiren Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi olarak öğrencilerimizin başarılarıyla her zaman iftihar ediyoruz. Bilgisayar Mühendisliği Bölümü öğrencimiz Yusuf Taha Çimen'in UNESCO gibi dünyanın en saygın bir kurumunun sistemlerindeki kritik açığı tespit ederek uluslararası alanda adının geçmesi, üniversitemizin eğitim kalitesinin ve donanımlı akademik altyapımızın apaçık bir göstergesidir. Bu vesileyle öğrencimizi elde ettiği bu önemli başarısından dolayı canıgönülden tebrik ediyor, lisans eğitimi hayatında üstün başarılar diliyorum. Yusuf Taha Çimen'in yanı sıra tüm öğrencilerimizi geleceğe en iyi şekilde hazırlayan değerli akademisyenlerimize de gönülden teşekkür ediyorum. Bu tür kayda değer başarılar, gençlerimizin teknoloji ve siber güvenlik alanlarında daha da ilerlemeleri için ilham kaynağı olacaktır" dedi.

Kuantum Siber Güvenlik A.Ş. yetkilileri, Vali Hacıbektaşoğlu'nun yönlendirici ve destekleyici katkılarının milli teknoloji hamlesini daha ileriye taşıyacağına inandıklarını ifade ederek, kabul için teşekkür ettiler.

2019 yılında KOSGEB Ar-Ge ve İnovasyon desteği ile Zonguldak Teknopark bünyesinde sadece 30 metrekare alanda 3 mühendisle yola çıkan Kuantum Siber Güvenlik A.Ş., bugün 100 metrekare alanda 20 kişilik mühendis ekibi ile çalışmalarına devam ediyor. Şirket, bugüne kadar TÜBİTAK TEYDEB ve diğer destek programları kapsamında toplamda 420 bin dolar hibe alarak büyük bir büyüme ivmesi yakaladı.

2019 yılında KOSGEB Ar-Ge ve İnovasyon desteği ile kurulan Kuantum Siber Güvenlik A.Ş., kuruluşundan bu yana TÜBİTAK TEYDEB başta olmak üzere devletimizin sağladığı çeşitli destek programlarından toplam 420 bin dolar hibe alarak büyümesini sürdürdü. Bu süreçte şirket, Türkiye’nin ilk ve tek patentli yerli güvenlik duvarı cihazını geliştirerek kritik öneme sahip işletmelerin yanı sıra birçok sektörde aktif kullanımına sundu.

2023 yılında İhlas Holding A.Ş. ile gerçekleştirilen stratejik yatırım ortaklığı sayesinde, Kuantum Siber Güvenlik ürünlerinin pazarlama ve satış gücü önemli ölçüde artarken, müşteri portföyü de hızla genişledi.

CEO Tuncay Karaman, önümüzdeki iki yıl içerisinde 100 kişilik kadro ile Zonguldak Teknopark’ta Ar-Ge Merkezi statüsüne geçmeyi hedeflediklerini vurguladı. Ayrıca, Zonguldak’ı siber güvenlik alanında bir çekim merkezi haline getirmek için büyük ölçekli bir siber güvenlik simülasyon merkezi kurulacağını belirtti.

Tuncay Karaman konuşmasında, "Büyük bir inanç ve kararlılıkla sürdürdüğümüz bu milli teknoloji hamlemizi Sayın Valiliğimize de arz edeceğiz. Amacımız, ilimizi ve ülkemizi siber güvenlik alanında bir üst konuma taşımaktır." dedi.

"Hesap devralma zafiyeti tespit ettim"

Nas, bulduğu açığın teknik detaylarını paylaşarak sürecin önemini vurguladı. Tespit ettiği zafiyetin, kullanıcıların hesaplarına hiçbir etkileşim olmadan erişim sağlanmasına neden olduğunu belirtti. Herhangi bir tıklamaya gerek kalmadan NASA'nın sistemine kayıtlı kullanıcının hesabının ele geçirilebildiğini anlatan Nas, "Yaklaşık 3 yıldır siber güvenlikle ilgileniyorum. Bu alanda kendimi geliştiriyorum. Yakın zamanda NASA'nın sistemlerinde de zafiyet buldum. Bu zafiyet şöyle bir zafiyet. Siz kendi hesabınızdan farklı hesaplara geçiş yapabiliyorsunuz. Biz de buna account takeover olarak nitelendiriyoruz. Sizin bir hesabınız var diyelim farklı hesaplara erişiminiz yok farklı hesaplara erişiminiz olmasını sağlıyor yani aslında farklı hesabı devralmak diyebiliriz aslında biz buna. Şöyle oluşuyor. Zero click adını verdiğimiz bir zafiyet türü var. Bu zafiyet türü karşı tarafın herhangi bir tıklamaya gerek kalmadan hesabının ele geçirilmesi anlamına geliyor. Bazen SMS gelir, zararlı linkler gelir, bunları tıkladığınızda bazı verileriniz çalınır. Bunlar zero click değildir mesela. Bunlar bir tıklamaya ihtiyaç duyar. Ama benim bulduğum zafiyette karşı tarafın hiçbir şekilde tıklamasına gerek kalmadan hesap devralma zafiyetiydi. Bu zaten bu yüzden kritik bir zafiyet olarak nitelendirildi" dedi.

NASA ile yürütülen süreç üç ay sürdü

Nas, NASA'ya Haziran ayında gönderdiği raporun ardından üç ay boyunca uzmanlarla iletişimde kaldı. Zafiyetin kapatılması için teknik destek sundu ve süreci birlikte yönetti. Nas, "NASA'nın şöyle bir de politikası var. Eğer zafiyet bulup bunu bize bildirirseniz ve geçerli bir zafiyetse biz size ödül veriyoruz diyor. Şöyle bir süreç işledi. Ben bu zafiyeti buldum. Uzun süredir zaten bu alanla ilgileniyordum. NASA'ya bunu bildirdim. Haziran ayında bu raporu gönderdim. NASA bu raporu inceledi ve geçerli bir zafiyet olabileceğine karar verdi. Ben de yaklaşık 3 aylık süren süreçte NASA'ya ek bilgiler gönderdim. Kendi istedikleri doğrultuda çalışmalar yaptım. NASA'nın zafiyet kapatma aşamasına aslında yardım ettim diyebiliriz" diye konuştu.

NASA sistemine kayıtlı kullanıcıların verileri risk altında kaldı

Nas'ın tespit ettiği açık, kullanıcıların kişisel bilgilerine erişim sağlanmasına imkan tanıdı. NASA'nın etkinlik sistemine kayıtlı kullanıcıların ev adresi, telefon numarası gibi hassas verileri bu açık nedeniyle tehlikeye girdi. Nas, süreci şöyle aktardı:

"Zafiyeti gönderiyorsunuz. Nasıl kapatılacağını anlatıyorsunuz. NASA'da bu yönergeye göre size eğer gerçekten başarılı bir şekilde bu süreç tamamlarsanız bir onur belgesi veriyor. Bir de onur listesine ekliyor. Ben de bunları almaya hak kazanıyorum. NASA'nın sistemlerinde bir kullanıcı girişi var. NASA bu kullanıcılara kendi etkinliklerine katılma fırsatı veriyor. Siz eğer NASA'nın çalışanı değilseniz sisteme kayıt yapmanız lazım. Bu kullanıcılar sisteme giriş yaparken de ev adresi, ad, soy ad, telefon numarası gibi hassas veriler olarak adlandırdığımız verileri kaydediyor aslında. Benim bu zafiyetimde farklı bir hesabı devralmaya yönelik olduğu için farklı kullanıcıların istediğim kullanıcının aslında ev adresi olsun, telefon numarası olsun bunları ele geçirmeme olarak sağlıyordu. Veri ihlali sınıfına girdiği için de NASA bunu biraz ciddiye aldı ve bu süreci beraber yönettik. Üç aylık süreçte kendilerine verdiğim bilgiler işte mesela zafiyeti kapattık diyorlar ama ben tekrar inceliyorum kapanmamış. Farklı bir şekilde tetiklenebiliyor. Ben bunu tekrar söylüyorum. Bu sefer farklı bir yöntem izliyorlar. Bu süreç bu yüzden 3 ay sürdü. Bazen 3 ay sürmeyebiliyor. Sonunda gerçekten böyle bir zafiyet oldu."

"Hayalimi gerçekleştirdim"

Nas, elde ettiği başarıyı üniversitesiyle paylaştı. Okulunun desteğini aldığını ve bu sürecin kendisi için manevi bir değer taşıdığını ifade etti. Kendisinden sonra başlayanlara da "çalışmayı" tavsiye eden Nas sözlerini şöyle tamamladı:

"Ben de okulumla paylaştım. Okulum da bunu ciddiye aldı ve çok tebrik etti beni. Çok destek oldular. Benim işime çok onur verici bir şey oldu. Ben zaten bu alanda uzun süredir ilgileniyordum. Farklı şirketlerde zafiyetler bulup ödüller aldım. Ama NASA kadar büyük bir çapta bir şirket olmamıştı açıkçası yani maddi açıdan ödül aldığım oldu ama bu NASA'dan aldığım onur mektubu benim için manevi bir hediye gibi oldu. Benim hayalimdi ve hayalimi gerçekleştirdim. Çok mutlu oldum bu yüzden. Bu olan gerçekten insana güzel şeyler verebiliyor. Benim de öğrenciyken böyle bir şey almam beni çok mutlu etti. Bu alanda ilerlemek için biraz daha teşvik oldu diyebiliriz. Bu alanda ilerlemek isteyen arkadaşlarıma da çalışmayı bırakmamalarını tavsiye ederim. Yani çalıştıktan sonra her şey oluyor. Belki benden çok daha iyiler var. Benden daha yeni başlayan, daha düşük seviyede olanlar var. Bu işin çalışmak. Çalıştıktan sonra her şey olabiliyor."

Konuyla ilgili açıklamalarda bulunan Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi Rektörü Prof. Dr. İsmail Hakkı Özölçer, Yusuf Nas'ın başarısının sadece BEUN için değil, ülkemiz adına da gurur verici olduğunu vurgulayarak sözlerinde şu ifadelere yer verdi:

"Cumhuriyetimizin ilk üniversitelerinden biri olan Zonguldak Bülent Ecevit Üniversitesi, bilimsel üretim ve genç yeteneklerin yetişmesi noktasında her geçen gün daha da güçlü adımlar atmaktadır. Öğrencimiz Yusuf Nas'ın, NASA gibi dünyanın en prestijli kurumlarından birinin siber güvenlik açıklarını tespit ederek hem takdir edilmesi hem de Onur Listesi'ne alınması, üniversitemizin bilimsel altyapısının ve eğitim kalitesinin en somut göstergesidir. Bu duygu ve düşüncelerle başta öğrencimizi yetiştiren çok kıymetli akademisyenlerimize teşekkür ediyorum. Böylesine gurur verici bir başarıya imza atan değerli öğrencimiz Yusuf Nas'ı ise canı gönülden tebrik ediyor, çalışmalarında başarılarının devamını diliyorum."

Rektör Prof. Dr. Özölçer açıklamasında ayrıca gençlerin teknoloji, bilişim ve savunma sanayii gibi stratejik alanlarda yetişmesinin ülkenin geleceği açısından büyük önem taşıdığına dikkat çekerek, Yusuf Nas'ın başarısının diğer öğrencilere de ilham kaynağı olacağını belirtti.

ZBEÜ OVAT Takımı, yarışmada elde ettiği 7. sıra ile hem üniversitemizi hem de Zonguldak’ı başarıyla temsil etmenin gururunu yaşadı. Öğrencileri, gösterdikleri azim ve çabadan dolayı tebrik eden BEUN Rektörü Prof. Dr. İsmail Hakkı Özölçer, Teknofest Yarışmasının öğrencilerin sadece teknik bilgi ve mühendislik becerilerini geliştirmelerine değil, aynı zamanda problem çözme yeteneklerini, ekip çalışması ve liderlik kapasitelerini pekiştirmelerine, yaratıcı düşünme ve yenilikçi projeler üretme becerilerini deneyimlemelerine olanak sağlayan çok önemli bir platform olduğunu, bu tür yarışmaların genç mühendis adaylarının kariyerlerinde ve kişisel gelişimlerinde büyük katkı sağladığını vurguladı.

Rektör Prof. Dr. Özölçer; "Öğrencilerimizin bu yarışmada gösterdikleri azim ve kararlılık, geleceğin teknoloji liderleri olarak potansiyellerini ne kadar yüksek olduğunu bir kez daha ortaya koydu. Teknofest gibi platformlar, gençlerimizin hayal gücünü pratiğe dönüştürmelerine, yenilikçi çözümler üretmelerine ve ekip çalışmasının önemini deneyimlemelerine olanak sağlıyor" ifadelerini kullandı.